İNEKLERDE NET ENERJİ DENGESİ VE KETOZİS KONTROLÜNDE PROPİLEN-GLİKOLÜN HAYATİ ÖNEMİ

İNEKLERDE NET ENERJİ DENGESİ VE KETOZİS KONTROLÜNDE PROPİLEN-GLİKOLÜN HAYATİ ÖNEMİ!!!

Prof.Dr. Mustafa ERAYMAN

www.esrefsekerli.com

Gebeliğin geç dönemlerinden laktasyonun ilk dönemlerine geçiş süreci oldukça kritiktir. Bu dönemde, süt üretimi için daha yüksek enerji talebi, buzağılama sırasında kuru madde alımındaki azalma (KMA) ile birleştiğinde, süt ineklerinin çoğunun negatif enerji dengesi (NED) durumunda olduğu anlamına gelir (1). Konuyla ilgili en güncel bilgileri derleyerek NED’i pozitif kazanç yollarına çevirmenin yollarını sizler için araştırdım. Enerji ihtiyacını sağlamak için, süt ineklerinin vücudundaki yağ ve proteinler, glikoz üretimi için harekete geçirilir ve bu da, keton cisimcikleri (Beta-hidroksi-butirik-asit (BHBA) gibi) ve plazmada amonyak artışına yol açar (2). Tabiyatıyla NED durumunda olan ve genetik olarak yüksek verim kabiliyetine sahip süt inekleri, subklinik ketozis (klinik belirti göstermeyen) veya klinik ketozis (klinik belirtiler gösteren) riski taşımaktadırlar.

Ketozis olan inekler, anne karnındaki yavrunun yerinin kayması, üreme sistemi enfeksiyonları, mastitis, kistik yumurtalık hastalığı, bacak problemleri, tırnak ve ayak hastalıkları dahil olmak üzere çeşitli hastalıklar için daha büyük riske sahiptir (3). Buzağılamadan sonra süte yönelik enerji talebindeki hızlı artış nedeniyle, NED genellikle sağlık üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir ve bu nedenle hayvan refahını, üretimini ve kârlılığını azaltır (4). Ketozisin erken tedavisi, modern ve yüksek verimli çiftliklerde gelecekteki ekonomik kayıpları azaltmak için önemlidir. Ketozis tedavisinin amacı, glukoneogenezi uyarmak, plazma glikozunu artırmak (kanda şeker üretimini artırmak) ve lipolizi (yağ yakımını) azaltmaktır (5).

www.esrefsekerli.com

Propiyonat maddesi, glukoneojenezin (glikoz şekeri üretimi) ana öncüsüdür. Bununla birlikte, erken laktasyon sırasında sınırlı yem alımı, karaciğere işkembeden gelen propiyonat tedarikini kısıtlayarak, alternatif glikoz üreten öncü maddelere olan ihtiyacı artırmaktadır (6). Propilen glikol (PG), karaciğerde glikoz üretimi için işkembede hızla emilebilen propiyonatın bir öncüsüdür (7). Uzun süredir ketozise karşı bir tedavi olarak kullanılmaktadır (8). Deneysel çalışmalar, ağız yoluyla alınan PG'nin kandaki glikozu artırmada ve BHBA gibi keton cisimcikleri ve zararlı yağ asitlerinin seviyesini düşürmede etkili olabileceğini göstermiştir (9). Bu nedenle, NED’i mutlaka hafifletmek gerekir bunun için de PG kullanılmalı ve doğum sonrasında ketozis riskini azaltmalıyız.

www.esrefsekerli.com

Kısaca özetlersek NED, süt ineklerinde ketozisle beraber önemli problemlere yol açar. Bu problemlerin başlıcaları (1):

  • Abomasum kayması (yavrunun rahimde yer değiştirmesi) riski oluşturur.
  • İnsülin hassasiyeti ve savunma direncinde azalma gibi çeşitli metabolik hastalıklar (hayvanlar daha sık ve çabuk hasta olur).
  • İneklerin süt üretiminde ve süt protein seviyesinde düşüşlere ve ekonomik kayıplara sebep olur. Normalde 1,2-1,4 mmol/L olması gereken BHBA seviyesindeki her 0,1 mmol/L artış ilk 30 günde süt veriminde günlük 0,5 kg kayba neden olmuştur.
  • Negatif enerji balansı ve ketozis durumundaki ineklerde üreme sorunları artmakta, tohumlama süresi uzamakta, tohum tutma ve doğum başarı oranı ketozis görülmeyen ineklerde ise 4 kattan daha fazla olmaktadır.
  • Negatif enerji durumundaki ineklerin kan serumundaki şeker oranı düşmektedir. Vücut savunma mekanizmasının enerji kaynağı ise glikoz şekeridir. Bu nedenle ketozis oluşan ineklerin vücut direnci bağışıklık sistemi bastırılmakta metabolik ve salgın hasılalıklara karşı hayvanlar sonrası savunmasız hale gelmektedir.  Doğum öncesi metritis ve doğum sonrası mastitis bu sebeplerle ekonomik kayıplara sebep olmaktadır.

www.esrefsekerli.com

Peki NED ve Ketozisten ineklerimizi ve yavrularını nasıl korumalıyız?

  • Erken laktasyonda ineklerin meme aktiviteleri ve süt üretimi için yoğun şekilde glikoz sentezine ihtiyaç duymaktadır. Eğer ekstra glikoz sağlanmazsa ineklerin NED, dolayısıyla ketozis olması kaçınılmazdır. Hayvanlarımızı NED ve ketozis risklerinden korumak için en etkin çözüm 1954’ten beri güvenle kullanılan Polietilen-glikol’dür (8). Doğum sonrası günlük ortalama 500 gr kadar 10 gün süreyle ağız yoluyla kullanılacak olan PG kan şekerini hızla artırıp hayvanları ketozisten koruyarak süt yağ oranını çok az miktarda düşürse de, süt verimi ve sütte laktoz şekeri oranını artırarak önemli kazançlar sağlayacaktır.
  • Doğumdan sonra 10-20 gün süreyle 500 g/gün verilen PG doğumdan sonraki 100 gün süreyle kuru madde alımını PG verilmeyen ineklere göre önemli ölçüde artmıştır. 
  • Doğumdan önce PG uygulaması karaciğerdeki zararlı yağ asitleri ve keton cisimlerini azaltıp glikoz ve insülin oranlarını artırarak NED ve ketozisi önleyerek fizyolojik ve metabolik olarak hayvanlarda iyileşme sağlamıştır.
  • Doğumdan sonraki 30 günlük PG verilen hayvanlar verilmeyenlere göre 1,6 kat daha az fetüs kayması ve 2,1 kat daha az ölüm oranı göstermiştir.
  • Doğumdan sonraki 21 gün boyunca günde 300 cc sıvı PG verilen hayvanlar verilmeyenlere oranla 90 gün boyunca ortalama 1 kg/gün civarında daha fazla süt üretmiştir.
  • Doğumdan sonraki ağız yoluyla PG verilen ineklerin döl tutma oranı verilmeyenlere göre 1,3 kat fazla olmuştur. Genel olarak PG uygulamasıyla NED ve ketozisin önlenmesi, üreme sistemiyle ilgili problemleri azaltmaktadır.
  • Doğum öncesi PG verilmesi hayvanlarda karaciğer yağlanmasını önleyerek bağışıklık sistemini güçlendirerek metritis gibi hastalıklara karşı etkili olduğu bulunmuştur.

www.esrefsekerli.com

FAZLASI ZARAR!!!

Günlük 500 g’dan fazla PG verilmesi hayvanlarda toksik etkilere yol açmaktadır. Bu nedenle fazladan PG verilmesinden kaçınılmalıdır. Özellikle subklinik (klinik belirti gözlenmeyen) ketozis şüphesi olan hayvanlara PG verilirken 300 g ile başlanması akabinde 500 g ile devam edilmesi tavsiye edilmektedir.

Diğer yandan ketozis tedavisi için PG bazı hayvanlarda tek başına yeterli olmayıp ilave maddelere ihtiyaç duyulabilir. Hayvan tür ve yaşına göre butaphosphan-cyanocobalamin, glucocorticoids, L-carnitine-methionine, and glukoz gibi maddelerin PG ile kombine edilerek verilmesi tek başına PG verilmesinden daha etkili olabilmektedir. Tabi ki uzman veteriner hekim gözetiminde bu tür uygulamaların yapılması en doğrusu olacaktır.

www.esrefsekerli.com

Sonuç olarak doğum öncesi ve doğum sonrası süreçte yüksek süt verimli ineklerin enerji dengesinde değişiklik olmakta ve dikkatle takip edilmediği takdirde önemli maddi kayıplar söz konusu olmaktadır. Bu süreçte kuru madde alımındaki düşüşleri ikame etmenin en etkin yolu hayvanlarınıza polietilen glikol maddesi verilmesi problemlerin çoğunu ortadan kaldırmaktadır.

EŞREF ŞEKERLİ üretimi Propilen-glikol ürünümüz de bu bilgiler ışığında siz çiftçilerimiz için üretilmiştir. Teknik destek ve siparişler için lütfen web sayfamız ve çağrı merkezimize başvurunuz.

*Bu makale Prof.Dr. Mustafa ERAYMAN tarafından hazırlanmıştır. 6 Kasım 2020. Eşref Şekerli Danışmanlık Hayvancılık ve Tarım Ürünleri Ticaret Limited Şirketi. Yavuz Selim Mahallesi Küçük Sanayi Sitesi Marangozlar Caddesi No:25/A Dulkadiroğlu/Kahramanmaraş.

E-mektup: merayman@esrefsekerli.com
Web: https://www.esrefsekerli.com

Çağrı merkezi Tel: +90212 709 4610.

Whatsapp servis hatları:

https://wa.me/905551404610  Onur

https://wa.me/905551404617  Burak

https://wa.me/905551404611  Selçuk

https://wa.me/905551404619 Hacı Vehbi

https://wa.me/905551404615  Fatih.

https://wa.me/905551404614  Mustafa

https://wa.me/905523904620 Taner

 

KAYNAKLAR:

  1. Zhang, F., Nan, X., Wang, H., Zhao, Y., Guo, Y., & Xiong, B. (2020). Effects of Propylene Glycol on Negative Energy Balance of Postpartum Dairy Cows. Animals10(9), 1526.
  2. Moore, S.M.; DeVries, T.J. Effect of diet-induced negative energy balance on the feeding behavior of dairy cows. J. Dairy Sci. 2020, 103, 7288–7301.
  3. Lean, I.J. Non-infectious disease: Ketosis. In Reference Module in Food Science; Elsevier: Amsterdam, The Netherlands, 2020.
  4. Rousing, T.; Holm, J.R.; Krogh, M.A.; Ostergaard, S.; Gplus, E.C. Expert-based development of a generic haccp-based risk management system to prevent critical negative energy balance in dairy herds. Prev. Vet. Med. 2020, 175, 104849.
  5. Gordon, J.L.; LeBlanc, S.J.; Duffield, T.F. Ketosis treatment in lactating dairy cattle. Vet. Clin. N. Am. Food Anim. Pract. 2013, 29, 433–445.
  6. Chibisa, G.E.; Gozho, G.N.; Van Kessel, A.G.; Olkowski, A.A.; Mutsvangwa, T. Effects of peripartum propylene glycol supplementation on nitrogen metabolism, body composition, and gene expression for the major protein degradation pathways in skeletal muscle in dairy cows. J. Dairy Sci. 2008, 91, 3512–3527.
  7. Nielsen, N.I.; Ingvartsen, K.L. Propylene glycol for dairy cows—A review of the metabolism of propylene glycol and its effects on physiological parameters, feed intake, milk production and risk of ketosis. Anim. Feed Sci. Technol. 2004, 115, 191–213.
  8. Johnson, R.B. The treatment of ketosis with glycerol and propylene glycol. Cornell Vet. 1954, 44, 6–21.
  9. Lomander, H.; Frossling, J.; Ingvartsen, K.L.; Gustafsson, H.; Svensson, C. Supplemental feeding with glycerol or propylene glycol of dairy cows in early lactation-effects on metabolic status, body condition, and milk yield. J. Dairy Sci. 2012, 95, 2397–2408.