YEM RASYONLARINDA PAMUK TOHUMU KULLANIRKEN DİKKAT!

YEM RASYONLARINDA PAMUK TOHUMU KULLANIRKEN DİKKAT!

 

Prof.Dr. Mustafa ERAYMAN

www.esrefsekerli.com

 

Çiftçiler yem maliyetlerini düşürmek hayvansal üretimden de kazanç sağlamak için çeşitli arayışlar içine girmektedir. Bu nedenle değişik katkı maddelerini yem rasyonlarına alabilmektedir. Ancak bu katkı maddeleri hem ucuz hem de içerik değeri bakımından belirli bir kalite değerinde olmalıdır. Çünkü yem içeriği hayvan performansıyla doğrudan ilişkilidir. Yem katkı maddelerine en önemli alternatifleri yağ bitkilerinin tohumları oluşturmaktadır.

www.esrefsekerli.com

Pamuk hasat mevsimi yaklaşıyor ve pamuğun lifi kadar tohumu da yem sanayi açısından önemli bir katma değere sahiptir. Ülkemizde önemli bir pamuk üreticisi olduğundan, ucuz yüksek protein ve yağ içeriğinden dolayı pamuk tohumları sık sık yem rasyonlarında belli oranlarda yer almaktadır.  Yüksek yağ ve protein içermesinden dolayı da pamuk çiğiti (tohumu) ve/ya küspesinin yem rasyonlarında kullanılması da dikkat istemektedir. Pamuk tohumları ayrıca gossipol (gossypol) denilen zehirli bir madde içermektedir. Gossipol maddesi genelde daha az ekilen Pima pamuklarında daha fazla olsa da dünya genelinde en çok ekilen Upland tipi pamuklarda az da olsa bulunur. Gossipol dediğimiz maddenin oranlarının yem rasyonunda fazla bulunması hayvanların işkembelerindeki mikroorganizma faaliyetlerini bozduğu gibi embriyo ve sperm gelişimine de zarar verebilir. Bu nedenle gossipol maddesi AB kriterlerine göre hayvan yemlerinde bulunması istenmeyen bir madde ilan edilmiştir (1). Ancak geviş getiren hayvanlar gossipolün zehirli etkisini büyük oranda yok etmektedir.

www.esrefsekerli.com

Bu yazımızda ülkemizde yoğun olarak tarımı yapılan pamuğun tohumunun yem rasyonlarına ve hayvansal üretime ne oranda katkı sağladığı konusunu tartışacağım. Öncelikle pamuk tohumu kullanılacaksa ne oranda kullanılmalıdır bunu belirlemek lazım. Bu oran tabi ki hayvanın türüne, çeşidine, cinsiyetine, büyüme ve gelişme çağına göre değişebilir.

www.esrefsekerli.com

Yem rasyonlarındaki pamuk çiğiti veya küspesi oranları hayvanların performansında veya ürün kalitesinde önemli değişikliklere neden olabilir. Örneğin yem rasyonuna %15 oranında katılan pamuk çiğiti hayvanlardaki kaslar arasındaki yağ dokusunu %40 oranında düşürmüş bunun da hayvanlardaki hareketsizlikten dolayı olduğu açıklanmıştır (2). Pamuk çiğitinin yem rasyonlarındaki artışı da aroma ve tat değişikliğni olumsuz etkileyebilmektedir. Hareketsizliğin ana sebebi ise yemdeki yüksek yağ oranın NDF (nötral deterjan lifleri) sindirilebilirliğindeki azalmaya yol açmasından dolayı olmaktadır (3). Bazı çalışmalarda da pamuk çiğiti veya küspesinin belli oranlarda hayvan performansı veya üretimine bir zarar vermeyeceği belirtilmektedir. Örneğin, kuru maddenin %20 oranındaki pamuk çiğiti katkısının diğer kalsiyum içerikli yağ asiti katkısıyla (%5 Kuru madde) fark olmadığı bildirilmiştir (4).

www.esrefsekerli.com

Kuru maddenin %25 oranında pamuk çiğiti içeren yem rasyonlarında sığırlarda bir sorun görülmemiştir (5). Diğer bir çalışmada da besi hayvanlarına verilen %15 civarındaki pamuk çiğiti veya küspesi katkısının hayvanların performansında veya karkas ağrırlığında herhangi bir yan etkiye sebep olmadığı güvenle kullanılabileceği belirtilmiştir (6). Türkiye’de buzağılarda yapılan bir çalışmada pamuk çiğiti katkılı yem rasyonu normal yem rasyonuna göre önemli ölçüde ağırlık ve verim artışı sağlanmıştır ama mısır danesi katkısı çiğite göre biraz daha verimli olmuştur (7). Görüldüğü gibi çalışmalarda değişik sonuçlar ortaya çıkmaktadır bu da muhtemelen ya pamuk tohumu içeriğinden ya da çalışmada kullanılan hayvanların genetik çeşitliliğinden kaynaklanmış olabilir. Ancak genel kanaat pamuk çiğiti veya küspesinin yem rasyonlarındaki oranının fazla olduğunda problem oluşturacağıdır.

www.esrefsekerli.com

Çok mükemmel bir protein (%20) ve lif kaynağı (%22) olan pamuk tohumunun ne oranda kullanılması gerektiğine dair hesaplamalar da yapılmıştır. Bunlara dikkat edilirse daha ucuz girdilerle et ve süt veriminde dolayısıyla kazançta artış sağlanabilir. Pamuk çiğitinin içinde bulunan gossipol maddesinin canlı ağırlık kilo başı 40 mg’dan fazla olması ölümlere yol açabilir bu nedenle kısa süreli beslemelerde pamuk çiğidi uzun süreli belemelerde günde 2,7 kg dan fazla olmamalı, kısa süreli belemelerde ise 3,5 kg dan fazla olmamalıdır. Yem rasyonlarına katılacak pamuk çiğidinin ortalama oranı %0,5’i geçmemelidir. Örneğin 150 kg’lık buzağılara verilecek miktar 750 gr, 700 kg’lık sığıra verilecek miktar 3,5 kg’ı geçmemelidir. Özellikle besi ahırlarında yoğun pamuk çiğiti beslemesi söz konusu olacaksa ihtiyaten toksin bağlayıcıları kullanmakta fayda vardır. Diğer yandan pamuk bitkisi yaşamı boyunca bir çok hastalık ve zararlıların saldırısına uğrar bu da tohumlarda aflatoksin denilen bir zehirin oluşmasına neden olur. Aslında bu zehiri pamuk bitkisi kendini diğer hastalık ve zararlılardan korumak için üretir ama bu mantar toksini insan ve hayvan sağlığı için önemli bir tehdittir. Bu nedenle iyi muhafaza edilmeyen tohum veya çiğitlerde aflatoksin oranı artar ve bu da süt kalitesini olumsuz etkiler. Sütte aflatoxin oranı 0,5 mg/kg geçmemelidir. Bu da günde bir hayvanın alacağı miktarın 20 mg/kg canlı ağırlık olarak hesaplanmıştır (8).

www.esrefsekerli.com

Sonuç olarak pamuk çiğiti veya küspesi önemli ve ekonomik bir yem kaynağıdır. Güvenli kullanıldığında hiçbir zararı olmayıp yem rasyonlarına katıldığında hayvanların et ve süt veriminde artışa neden olabilir. Her şeyde olduğu gibi “azı yarar, ortası karar, çoğu zarar” tabiri hayvan yemi olarak pamuk çiğidi için de geçerli olup çiftçilerimizin yem rasyonlarına katarken yazımızda arz edilen oranlara dikkatle riayet etmesi hem sağlık hem de kazanç yönünden oldukça sevindirici olacaktır.

 

Yemlerdeki toksik/zehirli maddeleri bertaraf edebilmek için teknik bilgiler ve siparişleriniz için aşağıdaki web sitesi adreslerimiz ve çağrı merkezimizle irtibat sağlayabilirsiniz. Hayırlı ve bereketli bir sezon dileriz.

 

*Bu makale Prof.Dr. Mustafa ERAYMAN tarafından hazırlanmıştır. 21 Eylül 2020. Eşref Şekerli Danışmanlık Hayvancılık ve Tarım Ürünleri Ticaret Limited Şirketi. Yavuz Selim Mahallesi Küçük Sanayi Sitesi Marangozlar Caddesi No:25/A Dulkadiroğlu/Kahramanmaraş.

E-mektup: merayman@esrefsekerli.com
Web: https://www.esrefsekerli.com

Çağrı merkezi Tel: +90212 709 4610.

Whatsapp servis hatları:

https://wa.me/905551404610  Onur

https://wa.me/905551404617  Burak

https://wa.me/905551404611  Selçuk

https://wa.me/905551404619 Hacı Vehbi

https://wa.me/905551404615  Fatih.

https://wa.me/905551404614  Mustafa

https://wa.me/905523904620 Taner

 

KAYNAKLAR:

  1. Scientific Opinion of the Panel on Contaminants in the Food Chain on a request from the European Commission on gossypol as undesirable substance in animal feed. EFSA Journal 2008;908, 1–56. https://doi.org/onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa. 2009.908/epdf
  2. Costa, D. P. B., Roça, R. O., Costa, Q. P. B., Lanna, D. P. D., Lima, E. S., & Barros, W. M. (2013). Meat characteristics of Nellore steers fed whole cottonseed. Braz. J. Anim. Sci., 42, 183-192.
  3. Jenkins, T. C., Wallace, R. J., Moate, P. J., & Mosley, E. E. (2008). Board-invited review: Recent advances in biohydrogenation of unsaturated fatty acids within the rumen microbial ecosystem. J. Anim. Sci., 86, 397-412.
  4. Calhoun, M., and C. Holmberg. 1991. Safe use of cotton by-products as feed ingredients for ruminants: A review. Pages 97–129 in Cattle Research with Gossypol Containing Feeds. L. A. Jones, D. H. Kinard, and J. S. Mills, ed. Natl. Cottonseed Products Assoc., Memphis, TN.
  5. Aferri, G., Leme, P. R, Silva, S., Putrino, S. M., & Pereira A. S. C. (2005). Performance and carcass characteristics of steers fed with diets containing different sources of lipids. Braz. J. Anim. Sci., 34, 1651-1658.
  6. Cranston, J. J., Rivera, J. D., Galyean, M. L., Brashears, M. M., Brooks, J. C., Markham, C. E., ... & Krehbiel, C. R. (2006). Effects of feeding whole cottonseed and cottonseed products on performance and carcass characteristics of finishing beef cattle. Journal of animal science84(8), 2186-2199.
  7. Kocapınar, Ş. (2018). Buzağı beslemesinde keşif yem ile birlikte mısır ve çiğit kullanımının etkileri (Master's thesis, Namık Kemal Üniversitesi).
  8. Ely, L. O., & Guthrie, L. D. (2012). Feeding whole cottonseed to dairy cows and replacements. The university of Georgia cooperative extension pubs.

#pamuktohumu #pamukçiğiti #çiğit #pamukküspesi #küspe #PTK #atarsınfortolursunlort #esrefsekerli #esrefsekerligübre #yaprakgübresi #bitkibesleme #sıvıgübre #humifort #phoszincfort #nitrozincfort #potasfort #calcifort #coppafort #hümikasit #fülvikasit #humikasit #fulvikasit #meyvecilik #sera #seracılık #bağ #bağcılık #zeytincilik #zeytin #gelecektarımda #tarımdakal #çiftçi #tarımheryerde #tarımdabaşarı #kalitelitohum #kaliteliyemtohumu #yembitkisi #yonca #yazotu #eşrefşekerliyazotu #holstein #hoştayn #holştayn #anahtarteslimçiftlik #reygras #ryegrass #teffgras #tefgras #tfegras #çim #yeşilot #ot #italyançimi #italianryegrass #yembitkileri #kabayem #büyükbaş #küçükbaş #besi #süt #çiftlik #tarım #ziraat #istanbul #ankara #izmir #aydın #muğla #denizli #antalya #konya #adana #diyarbakır #erzurum #ağrı #kars #canlıhayvan #simental #gebedüve #damızlık #çiftlikinşaatı #çiftlikkurulumu #çiftlikyönetimi #ızgaralısistem #besiçiftliği #sütçiftliği #danışmanlık #rasyon #besi #ucuzbesi #silaj #mısırsilajı #otsilajı #koruyucuhekimlik #EşrefŞekerli #EşrefŞekerliHibeVeDestekHattı #EşrefŞekerliDanışmanlıkHayvancılıkveTarımÜrünleri #maralfalfa #elephantgrass #filotu